18 sierpnia 1936 roku w Santa Monica urodził się Robert Redford – aktor, reżyser, producent i jedna z największych gwiazd amerykańskiego kina drugiej połowy XX wieku.
Początkowo interesował się przede wszystkim malarstwem. Po pobycie w Europie trafił do Nowego Jorku, gdzie studiował aktorstwo i rozpoczął karierę teatralną oraz telewizyjną. Przełom przyniosła mu sztuka Neila Simona Barefoot in the Park, a później jej ekranizacja z Jane Fondą.
Światową gwiazdą został dzięki roli Sundance Kida w Butch Cassidy and the Sundance Kid (1969), gdzie stworzył legendarny duet z Paulem Newmanem. Lata 70. były najważniejszym okresem jego aktorskiej kariery: Jeremiah Johnson, Kandydat, Tacy byliśmy, Żądło, Wielki Gatsby, Trzy dni Kondora i Wszyscy ludzie prezydenta uczyniły z niego jedną z ikon epoki Nowego Hollywood.
Redford nie chciał jednak pozostać wyłącznie gwiazdorem. W 1980 roku zadebiutował jako reżyser dramatem Zwyczajni ludzie, zdobywając Oscara za reżyserię. Później zrealizował m.in. Rzekę życia, Quiz Show i Zaklinacza koni.
Równie ważną częścią jego dziedzictwa stało się wspieranie kina niezależnego. Założony przez niego Sundance Institute stworzył przestrzeń dla nowych twórców i odegrał ogromną rolę w rozwoju amerykańskiego kina niezależnego.
Redford pozostał aktywny niemal do końca życia. W późnych latach stworzył m.in. niezwykłą, niemal samotną kreację w All Is Lost oraz zagrał w The Old Man & the Gun. Zmarł 16 września 2025 roku.
Pozostawił po sobie nie tylko galerię wybitnych ról, ale również coś znacznie większego – instytucję i ideę kina niezależnego, która umożliwiła kolejnym pokoleniom filmowców opowiadanie własnych historii. Sundance Institute opisuje dziedzictwo Redforda jako połączenie sztuki, niezależności, natury i tworzenia przestrzeni dla nowych filmowców.
Wybrana filmografia aktorska
1962 – War Hunt
1965 – Ciemna strona sławy (Inside Daisy Clover)
1966 – Przeznaczone do likwidacji (This Property Is Condemned)
1967 – Boso w parku (Barefoot in the Park)
1969 – Butch Cassidy i Sundance Kid
1969 – Zjazdowiec (Downhill Racer)
1972 – Jeremiah Johnson
1972 – Kandydat (The Candidate)
1973 – Tacy byliśmy (The Way We Were)
1973 – Żądło (The Sting)
1974 – Wielki Gatsby (The Great Gatsby)
1975 – Wielki Waldo Pepper (The Great Waldo Pepper)
1975 – Trzy dni Kondora (Three Days of the Condor)
1976 – Wszyscy ludzie prezydenta (All the President’s Men)
1977 – O jeden most za daleko (A Bridge Too Far)
1979 – Elektryczny jeździec (The Electric Horseman)
1980 – Brubaker
1984 – Urodzony sportowiec (The Natural)
1985 – Pożegnanie z Afryką (Out of Africa)
1990 – Hawana (Havana)
1992 – Sneakers
1993 – Niemoralna propozycja (Indecent Proposal)
1996 – Namiętności (Up Close & Personal)
1998 – Zaklinacz koni (The Horse Whisperer)
2001 – Ostatni bastion (The Last Castle)
2005 – Niedokończone życie (An Unfinished Life)
2013 – Wszystko stracone (All Is Lost)
2014 – Kapitan Ameryka: Zimowy żołnierz
2015 – Prawda (Truth)
2017 – Nasze dusze nocą (Our Souls at Night)
2018 – Gentleman z rewolwerem (The Old Man & the Gun)
Jego kariera ekranowa objęła ponad sześć dekad, od telewizji i Broadwayu po późne role charakterystyczne.
Nagrody
Robert Redford nigdy nie zdobył konkursowego Oscara za aktorstwo.
Za Żądło otrzymał jedyną nominację do Oscara dla najlepszego aktora. Za to już jego debiut reżyserski, Zwyczajni ludzie (1980), przyniósł mu Oscara za reżyserię, a sam film zdobył statuetkę dla najlepszego filmu.
W 2002 roku Akademia uhonorowała go Oscarem Honorowym za dorobek i wkład w kino. Otrzymał także m.in. Cecil B. DeMille Award, SAG Life Achievement Award oraz Kennedy Center Honors.
15 ról, które pokazują talent Roberta Redforda
1. Sundance Kid – Butch Cassidy i Sundance Kid (1969)
Reż. George Roy Hill | partnerzy: Paul Newman, Katharine Ross
Dwaj sympatyczni bandyci po kolejnych napadach muszą uciekać przed coraz skuteczniejszym pościgiem.
Dlaczego ta rola? Film zrobił z Redforda gwiazdę. Jego Sundance jest spokojniejszym i bardziej tajemniczym kontrapunktem dla niezwykle gadatliwego Butcha Paula Newmana. Chemia obu aktorów stała się legendarna.
2. David Chappellet – Zjazdowiec (1969)
Reż. Michael Ritchie
Utalentowany, ale trudny narciarz trafia do amerykańskiej reprezentacji olimpijskiej.
Dlaczego? Jeden z pierwszych filmów pokazujących, że Redford potrafił wykorzystać swój ekranowy urok przeciwko widzowi – bohater jest atrakcyjny, lecz egoistyczny i emocjonalnie chłodny.
3. Jeremiah Johnson – Jeremiah Johnson (1972)
Reż. Sydney Pollack
Były żołnierz porzuca cywilizację i próbuje rozpocząć samotne życie w górach.
Dlaczego? Minimum dialogów, maksimum ekranowej obecności. Film pięknie wykorzystuje zamiłowanie Redforda do natury, ale jego bohater stopniowo odkrywa, że romantyczne marzenie o wolności ma wysoką cenę.
4. Bill McKay – Kandydat (1972)
Reż. Michael Ritchie
Idealistyczny prawnik zgadza się wystartować w wyborach do Senatu, sądząc, że skoro nie ma szans na zwycięstwo, może mówić to, co naprawdę myśli.
Dlaczego? Kapitalny Redford polityczny – idealista obserwujący, jak kampania wyborcza stopniowo zmienia człowieka w produkt.
5. Hubbell Gardiner – Tacy byliśmy (1973)
Reż. Sydney Pollack | partnerka: Barbra Streisand
Miłość dwojga ludzi o całkowicie różnych temperamentach i poglądach rozgrywa się na tle przemian politycznych w USA.
Dlaczego? Redford potrafi tutaj zrobić bardzo wiele przez pozorną powściągliwość. Właśnie różnica między ekspresyjną Streisand a wycofanym Redfordem tworzy napięcie filmu.
6. Johnny Hooker – Żądło (1973)
Reż. George Roy Hill | partnerzy: Paul Newman, Robert Shaw
Młody oszust wspólnie z doświadczonym mistrzem przekrętu przygotowuje skomplikowaną zemstę na gangsterze.
Dlaczego? Idealny przykład filmowego wdzięku Redforda. Rola przyniosła mu jedyną aktorską nominację do Oscara.
7. Jay Gatsby – Wielki Gatsby (1974)
Reż. Jack Clayton | partnerka: Mia Farrow
Tajemniczy milioner organizuje wystawne przyjęcia, lecz za całym bogactwem kryje się obsesyjne pragnienie odzyskania dawnej miłości.
Dlaczego? Wizerunek Redforda – piękny, elegancki i nieco niedostępny – zostaje tutaj świadomie wykorzystany jako maska.
8. Joseph Turner – Trzy dni Kondora (1975)
Reż. Sydney Pollack | partnerzy: Faye Dunaway, Max von Sydow
Pracownik CIA wraca z lunchu i odkrywa, że wszyscy jego współpracownicy zostali zamordowani.
Dlaczego? Jeden z najważniejszych paranoicznych thrillerów politycznych lat 70. Redford nie gra superagenta – jego siłą jest inteligencja i zdolność szybkiego rozumienia sytuacji.
9. Bob Woodward – Wszyscy ludzie prezydenta (1976)
Reż. Alan J. Pakula | partner: Dustin Hoffman
Dwaj reporterzy „Washington Post” badają włamanie do siedziby Partii Demokratycznej w kompleksie Watergate.
Dlaczego? Redford był również jednym z motorów powstania filmu; interesowała go przede wszystkim historia pracy dziennikarskiej Woodwarda i Bernsteina. Film pokazuje świetne aktorstwo zespołowe, bez typowej gwiazdorskiej demonstracji.
10. Henry Brubaker – Brubaker (1980)
Reż. Stuart Rosenberg
Nowy naczelnik więzienia incognito poznaje warunki panujące w kierowanej przez siebie instytucji.
Dlaczego? Kwintesencja „redfordowskiego” bohatera: jednostka próbująca naprawić skorumpowany system.
11. Roy Hobbs – Urodzony sportowiec (1984)
Reż. Barry Levinson
Utalentowany baseballista po latach wraca do gry, próbując odzyskać zmarnowaną szansę.
Dlaczego? Redford jako niemal mityczny amerykański bohater. Nostalgia, utracony czas i marzenie o drugiej szansie.
12. Denys Finch Hatton – Pożegnanie z Afryką (1985)
Reż. Sydney Pollack | partnerka: Meryl Streep
Karen Blixen prowadzi plantację w Kenii i poznaje niezależnego myśliwego Denysa.
Dlaczego? Być może najbardziej klasyczna rola Redforda jako romantycznego gwiazdora – ale Denys jest przy tym człowiekiem obsesyjnie broniącym własnej wolności.
13. Tom Booker – Zaklinacz koni (1998)
Reż. Robert Redford | partnerzy: Kristin Scott Thomas, Scarlett Johansson
Po traumatycznym wypadku nastolatka i jej koń trafiają do człowieka słynącego z niezwykłej umiejętności pracy ze zwierzętami.
Dlaczego? Interesujące połączenie Redforda-aktora i Redforda-reżysera. Jego ekranowa persona dojrzała: dawny buntownik staje się spokojnym przewodnikiem.
14. Bezimienny żeglarz – Wszystko stracone (All Is Lost, 2013)
Reż. J.C. Chandor
Samotny żeglarz na Oceanie Indyjskim odkrywa, że jego jacht został poważnie uszkodzony.
Dlaczego? Jedna z najbardziej niezwykłych ról jego kariery. Przez większość filmu Redford jest sam na ekranie i prawie nie mówi. Wszystko opiera się na ciele, twarzy, zmęczeniu i działaniach człowieka walczącego o przeżycie.
15. Forrest Tucker – Gentleman z rewolwerem (2018)
Reż. David Lowery | partnerzy: Sissy Spacek, Casey Affleck
Starszy gentleman ma dość nietypową pasję: napada na banki.
Dlaczego? Piękne wykorzystanie całej historii ekranowej Redforda. Tucker jest czarujący, niezależny, lekko ironiczny i nie potrafi przestać żyć według własnych zasad. Film miał być pożegnaniem Redforda z głównymi rolami.
Poza piętnastką
Boso w parku,
Wielki Waldo Pepper,
O jeden most za daleko,
Elektryczny jeździec,
Sneakers,
Niemoralna propozycja,
Ostatni bastion,
Niedokończone życie,
Prawda,
Nasze dusze nocą.
Redford jako reżyser
1980 – Zwyczajni ludzie (Ordinary People)
1988 – Fasolowa wojna (The Milagro Beanfield War)
1992 – Rzeka życia (A River Runs Through It)
1994 – Quiz Show
1998 – Zaklinacz koni (The Horse Whisperer)
2000 – Nazywał się Bagger Vance (The Legend of Bagger Vance)
2007 – Ukryta strategia (Lions for Lambs)
2010 – The Conspirator
2012 – Reguła milczenia (The Company You Keep)
Sundance – najważniejsze dzieło Redforda
Gdyby Redford nigdy nie stanął za kamerą jako reżyser, i tak zapisałby się w historii kina. Gdyby nawet przestał grać w latach 70., jego miejsce byłoby bezpieczne.
Ale stworzenie Sundance Institute daje mu jeszcze trzeci rodzaj filmowego dziedzictwa.
Instytut rozpoczął działalność na początku lat 80. jako miejsce rozwoju niezależnych filmowców. Z czasem Sundance stało się jedną z najważniejszych platform dla amerykańskiego kina niezależnego i pomogło w rozwoju całych pokoleń twórców. Dlatego Redford był nie tylko gwiazdą kina. Pomagał tworzyć warunki, aby mogły pojawić się gwiazdy i reżyserzy kolejnych pokoleń.
Ciekawostki
Pierwszą wielką pasją Redforda było malarstwo, nie aktorstwo. Po zakończeniu kariery ponownie poświęcał mu więcej czasu.
Zanim został gwiazdą kina, występował na Broadwayu i w telewizji, m.in. w The Twilight Zone i Alfred Hitchcock Presents.
Jego ekranowy debiut w War Hunt był jednocześnie aktorskim początkiem Sydney’a Pollacka, który później został jednym z najważniejszych reżyserów w karierze Redforda.
Nazwa Sundance pochodzi oczywiście od Sundance Kida – roli, która zrobiła z Redforda wielką gwiazdę.
Redford przez dziesięciolecia angażował się również w ochronę środowiska i ochronę krajobrazu Utah. Sundance od początku łączyło sztukę z jego stosunkiem do natury.
Źródła