12 sierpnia 1881 roku urodził się Cecil B. DeMille – reżyser, producent i jeden z pionierów amerykańskiego przemysłu filmowego, którego nazwisko stało się synonimem hollywoodzkiego widowiska.
Urodził się w Ashfield w stanie Massachusetts w rodzinie związanej z teatrem. Początkowo sam występował na scenie, jednak przełomem okazało się spotkanie z Jessem L. Laskym i Samuelem Goldwynem. Wspólnie założyli wytwórnię, dla której DeMille zrealizował The Squaw Man (1914) – jeden z filmów symbolizujących narodziny Hollywood jako centrum amerykańskiej kinematografii.
Już w epoce kina niemego należał do najważniejszych amerykańskich reżyserów. Tworzył westerny, melodramaty i komedie obyczajowe, ale stopniowo jego specjalnością stały się wielkie widowiska historyczne i religijne. Dziesięcioro przykazań (1923), Król królów (1927), Znak krzyża (1932), Kleopatra (1934), Samson i Dalila (1949) oraz ponowne Dziesięcioro przykazań (1956) utrwaliły jego legendę „mistrza spektaklu”.
DeMille znakomicie odnalazł się po nadejściu dźwięku i koloru, wykorzystując nowe technologie do tworzenia coraz bardziej monumentalnych widowisk. Charakterystyczne dla jego kina stały się ogromne dekoracje, tłumy statystów, egzotyczne scenerie, religijna symbolika i efektowne sceny masowe.
Za Największe widowisko świata otrzymał jako producent Oscara dla najlepszego filmu, a Akademia uhonorowała go również nagrodą honorową oraz Irving G. Thalberg Memorial Award. Był jednym z założycieli Akademii Filmowej.
Zmarł 21 stycznia 1959 roku. Pozostawił po sobie 70 pełnometrażowych filmów i wizerunek reżysera-demiurga, który pomógł stworzyć nie tylko hollywoodzkie kino widowiskowe, ale także samą legendę Hollywood.
Filmografia reżyserska
Kino nieme
1914 – The Squaw Man
1914 – The Virginian
1914 – The Call of the North
1914 – What’s His Name
1914 – The Man from Home
1914 – The Rose of the Rancho
1915 – The Girl of the Golden West
1915 – The Warrens of Virginia
1915 – The Unafraid
1915 – The Captive
1915 – The Wild Goose Chase
1915 – The Arab
1915 – Chimmie Fadden
1915 – Kindling
1915 – Carmen
1915 – Chimmie Fadden Out West
1915 – The Cheat
1915 – Temptation
1916 – The Golden Chance
1916 – The Trail of the Lonesome Pine
1916 – The Heart of Nora Flynn
1916 – Maria Rosa
1916 – The Dream Girl
1917 – Joan the Woman
1917 – A Romance of the Redwoods
1917 – The Little American
1917 – The Woman God Forgot
1917 – The Devil-Stone
1918 – The Whispering Chorus
1918 – Old Wives for New
1918 – We Can’t Have Everything
1918 – Till I Come Back to You
1918 – The Squaw Man – druga wersja
1919 – Don’t Change Your Husband
1919 – For Better, for Worse
1919 – Male and Female
1920 – Why Change Your Wife?
1920 – Something to Think About
1921 – Forbidden Fruit
1921 – The Affairs of Anatol
1921 – Fool’s Paradise
1922 – Saturday Night
1922 – Manslaughter
1923 – Adam’s Rib
1923 – The Ten Commandments
1924 – Triumph
1924 – Feet of Clay
1925 – The Golden Bed
1925 – The Road to Yesterday
1926 – The Volga Boatman
1927 – The King of Kings
1928 – The Godless Girl
Kino dźwiękowe
1929 – Dynamite
1930 – Madam Satan
1931 – The Squaw Man – trzecia wersja
1932 – Znak krzyża (The Sign of the Cross)
1933 – This Day and Age
1934 – Four Frightened People
1934 – Kleopatra (Cleopatra)
1935 – The Crusades
1937 – The Plainsman
1938 – The Buccaneer
1939 – Union Pacific
1940 – Policja konna Północnego Zachodu (North West Mounted Police)
1942 – Zdradzieckie skały (Reap the Wild Wind)
1944 – Historia doktora Wassella (The Story of Dr. Wassell)
1947 – Unconquered
1949 – Samson i Dalila (Samson and Delilah)
1952 – Największe widowisko świata (The Greatest Show on Earth)
1956 – Dziesięcioro przykazań (The Ten Commandments)
Nagrody i znaczenie dla kina
DeMille otrzymał w 1950 r. honorowego Oscara jako pionier kina za „37 lat znakomitego showmaństwa”. Za Największe widowisko świata był nominowany do Oscara za reżyserię, a jako producent odebrał statuetkę za najlepszy film. Podczas tej samej ceremonii otrzymał Irving G. Thalberg Memorial Award. Dziesięcioro przykazań również zostało nominowane do Oscara dla najlepszego filmu.
Jest jeszcze wyróżnienie wyjątkowe: przyznawana podczas Złotych Globów nagroda za całokształt kariery nosi nazwę Cecil B. DeMille Award, a jej pierwszym laureatem w 1952 r. został… sam DeMille.
Ale najważniejsze jest znaczenie historyczne. DeMille należał do ludzi, którzy pomogli przekształcić Hollywood z miejsca realizacji filmów w fabrykę marzeń i światową stolicę kina. Eksperymentował z oświetleniem, inscenizacją, dźwiękiem i technologiami realizacji wielkich widowisk.
5 filmów, od których warto zacząć
1. The Cheat (1915)
Obsada: Fannie Ward, Sessue Hayakawa, Jack Dean.
Kobieta z wyższych sfer, próbując ukryć finansowe kłopoty, wikła się w coraz bardziej niebezpieczną zależność.
Dlaczego warto? Bo pozwala odkryć zupełnie innego DeMille’a. Nie ma jeszcze tysięcy statystów ani rozstępującego się Morza Czerwonego. Jest za to wyrafinowane operowanie światłem, przestrzenią i napięciem. To świetny dowód, że zanim został „mistrzem widowiska”, DeMille był niezwykle sprawnym narratorem kina niemego.
2. Dziesięcioro przykazań (The Ten Commandments, 1923)
Obsada: Theodore Roberts, Charles de Rochefort, Richard Dix, Leatrice Joy.
Pierwsza część przedstawia Mojżesza i Exodus, natomiast druga przenosi Dziesięcioro Przykazań do współczesnej DeMille’owi historii dwóch braci.
Dlaczego warto? Przede wszystkim dlatego, że można porównać go z remake’em z 1956 r. Co ciekawe, biblijna historia zajmuje tylko część filmu – reszta jest współczesnym moralitetem.
3. Znak krzyża (The Sign of the Cross, 1932)
Obsada: Fredric March, Claudette Colbert, Elissa Landi, Charles Laughton.
Rzym za panowania Nerona. Rzymski prefekt zakochuje się w chrześcijance, co prowadzi go do konfliktu między uczuciem, obowiązkiem i światem cesarskiej władzy.
Dlaczego warto? To dla mnie najciekawszy reprezentant DeMille’a epoki pre-Code. Religijność, erotyka, dekadencja, przemoc i monumentalne widowisko funkcjonują tutaj obok siebie. Oficjalne archiwum DeMille’a uważa go także za pierwszy film, w którym twórca w pełni zintegrował możliwości dźwięku z obrazem.
4. Samson i Dalila (Samson and Delilah, 1949)
Obsada: Victor Mature, Hedy Lamarr, George Sanders, Angela Lansbury.
DeMille sięga po starotestamentową historię Samsona, człowieka obdarzonego niezwykłą siłą, którego los splata się z piękną Dalilą.
Dlaczego warto? To DeMille w pełni ukształtowany: Technicolor, ogromne dekoracje, erotyzm, religia i widowisko. Film był olbrzymim sukcesem komercyjnym i jednym z największych przebojów swojej epoki.
5. Dziesięcioro przykazań (The Ten Commandments, 1956)
Obsada: Charlton Heston, Yul Brynner, Anne Baxter, Edward G. Robinson, Yvonne De Carlo.
Mojżesz, wychowany jako egipski książę, odkrywa swoje hebrajskie pochodzenie i staje na czele zniewolonego ludu.
Dlaczego warto?
Bo jeśli istnieje film będący syntezą całej kariery DeMille’a, to właśnie ten.
Monumentalne dekoracje, tysiące statystów, zdjęcia w Egipcie i na Synaju, efekty specjalne, muzyka Elmera Bernsteina i jedna z najbardziej rozpoznawalnych scen w historii kina – rozstąpienie Morza Czerwonego. DeMille miał 75 lat, gdy film trafił do kin. Było to jego ostatnie dzieło.
Ciekawostki
DeMille w ogromnej mierze stworzył stereotypowy wizerunek hollywoodzkiego reżysera: bryczesy, wysokie buty, czapka z daszkiem i megafon. Co zabawne, oficjalne archiwum wyjaśnia, że elementy tego stroju początkowo miały czysto praktyczne zastosowanie.
W 1913 r. wspólnie z Jessem Laskym i Samuelem Goldwynem stworzył Jesse L. Lasky Feature Play Company, która w wyniku późniejszych przekształceń stała się częścią Paramount Pictures.
DeMille był jednym z 36 założycieli Academy of Motion Picture Arts and Sciences.
Nie ograniczał się do kina. Od 1936 r. przez blisko dekadę prowadził niezwykle popularny radiowy Lux Radio Theatre, dzięki czemu jego głos stał się w USA równie rozpoznawalny jak jego nazwisko.
Podczas realizacji Dziesięciorga przykazań w Egipcie w 1954 r. doznał poważnego ataku serca. Mimo problemów zdrowotnych doprowadził swoje gigantyczne przedsięwzięcie do końca.
I jedna z moich ulubionych filmowych ciekawostek: DeMille zagrał samego siebie w Bulwarze Zachodzącego Słońca (1950). Norma Desmond odwiedza go w studiu Paramount. To dodatkowo wymowne, ponieważ grająca Normę Gloria Swanson naprawdę była jedną z największych gwiazd jego niemych filmów.
Bibliografia i źródła
Cecil B. DeMille – oficjalne archiwum
Pełna filmografia DeMille’a
Academy Awards Database – Cecil B. DeMille