11 września 1940 roku w Newark w stanie New Jersey urodził się Brian De Palma – jeden z najbardziej charakterystycznych amerykańskich reżyserów drugiej połowy XX wieku.
Dorastał w rodzinie o naukowych zainteresowaniach. Jego ojciec był chirurgiem, a sam przyszły reżyser początkowo interesował się fizyką i techniką. Studiując na Columbia University, odkrył jednak kino – szczególne wrażenie wywarły na nim filmy Alfreda Hitchcocka.
Pierwsze produkcje De Palmy były niskobudżetowe, eksperymentalne i często satyryczne. Właśnie u niego jedne ze swoich pierwszych ról zagrał Robert De Niro, występując m.in. w Greetings i Hi, Mom!.
Przełom nastąpił w latach 70. Sisters, Phantom of the Paradise, Obsession i przede wszystkim Carrie stworzyły De Palmę, którego znamy dzisiaj: mistrza wizualnej manipulacji, suspensu i niezwykle precyzyjnie konstruowanych sekwencji.
W następnej dekadzie powstały Dressed to Kill, Blow Out, Scarface i Body Double. De Palma stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych, ale również najbardziej kontrowersyjnych reżyserów amerykańskiego kina.
Potem udowodnił, że jego styl sprawdza się także w wielkich hollywoodzkich produkcjach: Nietykalni, Życie Carlita i Mission: Impossible należą do najpopularniejszych filmów w jego dorobku.
De Palma nigdy nie ukrywał fascynacji Hitchcockiem. Przeciwnie – uczynił ją częścią własnego kina.
Podglądanie. Obsesja. Sobowtór. Niewinny człowiek wciągnięty w intrygę. Kobieta znajdująca się w niebezpieczeństwie. Kamera wiedząca czasami więcej niż bohater. Ale De Palma nie kopiuje Hitchcocka. Rozbiera jego kino na części i składa je ponownie według reguł swojej epoki.
FILMOGRAFIA
1968 – Murder à la Mod
1968 – Greetings
1969 – The Wedding Party
**1970 – Hi, Mom! **
1972 – Get to Know Your Rabbit
1972 – Sisters
1974 – Phantom of the Paradise
1976 – Obsession
1976 – Carrie
1978 – Furia (The Fury)
1980 – Home Movies
1980 – W przebraniu mordercy (Dressed to Kill)
1981 – Wybuch (Blow Out)
1983 – Człowiek z blizną (Scarface)
1984 – Świadek mimo woli (Body Double)
1986 – Wise Guys
1987 – Nietykalni (The Untouchables)
1989 – Ofiary wojny (Casualties of War)
1990 – Fajerwerki próżności (The Bonfire of the Vanities)
1992 – Raising Cain
1993 – Życie Carlita (Carlito’s Way)
1996 – Mission: Impossible
1998 – Oczy węża (Snake Eyes)
2000 – Misja na Marsa (Mission to Mars)
2002 – Femme Fatale
2006 – Czarna Dalia (The Black Dahlia)
2007 – Redacted
2012 – Passion
2019 – Domino
DE PALMA I HITCHCOCK – DIALOG MISTRZÓW
Trudno pisać o De Palmie bez Hitchcocka. Ale jeszcze większym błędem byłoby zakończyć na stwierdzeniu, że De Palma Hitchcocka naśladował.
Sisters – Psychoza i Okno na podwórze
Zbrodnia, podglądanie, niewiarygodność tego, co widzimy, i muzyka Bernarda Herrmanna.
Obsession – Vertigo
Miłość zamieniająca się w obsesję. Przeszłość, której nie można odzyskać. Kobieta stająca się obrazem innej kobiety. A muzykę ponownie komponuje Bernard Herrmann.
Dressed to Kill – Psychoza + Vertigo
De Palma bierze Hitchcockowskie motywy i przenosi je do znacznie bardziej otwartego erotycznie i brutalnego kina roku 1980.
Body Double – Vertigo + Okno na podwórze
Podglądanie staje się właściwie tematem filmu. De Palma nie pyta już tylko, dlaczego bohater podgląda. Pyta również: dlaczego my, widzowie, tak bardzo chcemy patrzeć razem z nim?
KAMERA DE PALMY
Filmy De Palmy można czasem rozpoznać, zanim jeszcze zobaczymy nazwisko reżysera.
Split screen
Ekran zostaje podzielony, dzięki czemu możemy obserwować dwa wydarzenia równocześnie. De Palma nie używa tego wyłącznie jako efektownej sztuczki. Pozwala widzowi wiedzieć więcej niż postaci – i właśnie z tej przewagi buduje napięcie.
Split diopter
Pierwszy plan i bardzo odległe tło pozostają jednocześnie ostre. Widz sam musi zdecydować, gdzie patrzeć.
Długie ujęcia
De Palma uwielbia konstruować rozbudowane sceny bez widocznego montażu. Kamera prowadzi widza przez przestrzeń, przekazuje kolejne informacje i stopniowo buduje napięcie.
Slow motion
Czas zostaje rozciągnięty. Kilka sekund może zamienić się w całą sekwencję, ponieważ De Palmę interesuje nie tylko co się wydarzy, lecz także nasze oczekiwanie na to wydarzenie.
10 FILMÓW NA START
1. Blow Out (1981)
John Travolta, Nancy Allen, John Lithgow
Dźwiękowiec przypadkowo rejestruje coś, co może być dowodem poważnego przestępstwa. Thriller, ale również jeden z najlepszych filmów o samym procesie tworzenia kina.
2. Carrie (1976)
Sissy Spacek, Piper Laurie, Amy Irving, John Travolta
Nieśmiała dziewczyna posiada niezwykłą zdolność, o której nie wiedzą dręczący ją rówieśnicy. Jeden z najważniejszych horrorów lat 70.
3. Obsession (1976)
Cliff Robertson, Geneviève Bujold, John Lithgow
Mężczyzna nie potrafi uwolnić się od tragicznego wydarzenia z przeszłości. Wiele lat później spotkanie we Florencji otwiera dawno zamknięte rany. De Palma spotyka Vertigo, a Bernard Herrmann pisze jedną ze swoich ostatnich partytur.
4. Carlito’s Way (1993)
Al Pacino, Sean Penn, Penelope Ann Miller
Były gangster wychodzi z więzienia z zamiarem rozpoczęcia nowego życia. Problem polega na tym, że jego dawny świat nie zamierza tak łatwo go wypuścić. Jeden z najbardziej dojrzałych i emocjonalnych filmów De Palmy.
5. Dressed to Kill (1980)
Angie Dickinson, Michael Caine, Nancy Allen, Keith Gordon
Erotyczny thriller skonstruowany jako otwarta rozmowa z Hitchcockiem. Kamera obserwuje bohaterów równie uważnie, jak oni obserwują siebie nawzajem.
6. The Untouchables (1987)
Kevin Costner, Sean Connery, Robert De Niro, Andy Garcia
Chicago czasów prohibicji. Eliot Ness próbuje dobrać się do Ala Capone. Wielkie kino gangsterskie, muzyka Ennia Morricone i oscarowa rola Seana Connery’ego.
7. Scarface (1983)
Al Pacino, Michelle Pfeiffer, Steven Bauer
Opowieść o ambicji, pieniądzach i samozniszczeniu doprowadzonych do ekstremum. Film, który z czasem stał się ikoną popkultury.
8. Sisters (1972)
Margot Kidder, Jennifer Salt, Charles Durning
Dziennikarka obserwuje z okna wydarzenie, które może być zbrodnią. Jeden z pierwszych filmów, w których rodzi się dojrzały styl De Palmy.
9. Body Double (1984)
Craig Wasson, Melanie Griffith, Gregg Henry
Aktor opiekujący się cudzym mieszkaniem zaczyna przez teleskop obserwować kobietę z sąsiedztwa. De Palma bierze Okno na podwórze i Vertigo, po czym bezceremonialnie wrzuca je w Los Angeles lat 80.
10. Phantom of the Paradise (1974)
William Finley, Paul Williams, Jessica Harper
Rockowa wariacja na temat Upiora w operze, Fausta i Doriana Graya. Musical, horror, satyra na przemysł muzyczny i jeden z najbardziej niezwykłych filmów De Palmy.
NAGRODY – CIEKAWY PARADOKS
De Palma należy do tych wielkich amerykańskich reżyserów, których dorobek znacznie przewyższa listę zdobytych nagród.
Nigdy nie otrzymał nominacji do Oscara za reżyserię. Nie przeszkodziło to jego filmom i współpracownikom zdobywać oscarowego uznania – Sissy Spacek i Piper Laurie otrzymały nominacje za Carrie, a Sean Connery zdobył Oscara za Nietykalnych. W 2007 roku Redacted otrzymał Srebrnego Lwa za reżyserię na festiwalu w Wenecji.
Historia kina okazała się dla De Palmy znacznie łaskawsza niż sezon nagród.
CIEKAWOSTKI
De Palma początkowo interesował się naukami ścisłymi i konstruował urządzenia elektroniczne.
Był jednym z pierwszych reżyserów pracujących z młodym Robertem De Niro.
Bernard Herrmann napisał dla niego muzykę do Sisters i Obsession.
Motyw podglądania powraca w jego filmach tak często, że można uznać go za jedną z głównych obsesji całej twórczości.
Carrie było pierwszą powieścią Stephena Kinga przeniesioną do kina.
Scarface napisał Oliver Stone – bohater naszego Filmklubu już za kilka dni.
Sekwencja na schodach w Nietykalnych świadomie nawiązuje do Pancernika Potiomkina.
Słynna scena włamania w Mission: Impossible pokazuje, że De Palma potrafił zbudować ogromne napięcie praktycznie bez dialogów i strzelaniny.
Quentin Tarantino wielokrotnie wymieniał De Palmę wśród szczególnie ważnych dla siebie filmowców.
Źródła