Stanley Earl Kramer urodził się 29 września 1913 roku w Nowym Jorku. Wychowywał się w niezamożnej rodzinie w Hell’s Kitchen. Jego matka pracowała jako sekretarka w Paramount Pictures, ale droga syna do Hollywood wcale nie była oczywista. Turner Classic Movies
Kramer zaczynał od najniższych stanowisk w przemyśle filmowym, by z czasem zostać montażystą i producentem. Już jako niezależny producent zdobył opinię człowieka zainteresowanego filmami ambitniejszymi niż typowe hollywoodzkie widowiska.
Wyprodukował m.in. Champion (1949) z Kirkiem Douglasem, Home of the Brave (1949), The Men (1950) z debiutującym w głównej roli Marlonem Brando, High Noon (1952) Freda Zinnemanna oraz The Wild One (1953) z Brando.
W połowie lat 50. sam stanął za kamerą.
Od tego momentu jego nazwisko zaczęło być kojarzone z czymś, co krytycy nazwali później „message movies” – filmami świadomie podejmującymi wielkie problemy społeczne i moralne: rasizm, wolność myślenia, odpowiedzialność za zbrodnie wojenne, broń nuklearna, chciwość, konflikt pokoleń.
Kramer uważał, że kino popularne może nie tylko dostarczać rozrywki, ale również stawiać widza przed trudnymi pytaniami. TCM przypomina, że jego filmy wywoływały protesty, a przy produkcjach dotyczących rasizmu otrzymywał nawet groźby. Turner Classic Movies Nie wszyscy krytycy cenili jego metodę. Zarzucano mu dydaktyzm, zbyt jednoznaczne stawianie problemów i podporządkowanie filmowej formy przesłaniu. Ale Kramer właściwie nigdy nie udawał, że chce być subtelny. Chciał rozpocząć dyskusję.
NAJPIERW PRODUCENT
Ograniczenie się do filmów wyreżyserowanych przez Kramera pozostawiłoby poza nim sporą część jego znaczenia dla historii Hollywood. Jako producent odpowiadał m.in. za:
1949 – Champion – Mark Robson
1949 – Home of the Brave – Mark Robson
1950 – The Men – Fred Zinnemann
1951 – Death of a Salesman – László Benedek
1952 – High Noon – Fred Zinnemann
1952 – The Sniper – Edward Dmytryk
1953 – The Wild One – László Benedek
1954 – The Caine Mutiny – Edward Dmytryk
Już tutaj widać Kramera, którego później poznamy jako reżysera: interesują go ludzie postawieni wobec presji społecznej, moralnego wyboru albo systemu silniejszego od jednostki.
STANLEY KRAMER – REŻYSER
1955 – Not as a Stranger
1957 – The Pride and the Passion
1958 – Ucieczka w kajdanach (The Defiant Ones)
1959 – Ostatni brzeg (On the Beach)
1960 – Kto sieje wiatr (Inherit the Wind)
1961 – Wyrok w Norymberdze (Judgment at Nuremberg)
1963 – Ten szalony, szalony świat (It’s a Mad, Mad, Mad, Mad World)
1965 – Statek szaleńców (Ship of Fools)
1967 – Zgadnij, kto przyjdzie na obiad (Guess Who’s Coming to Dinner)
1969 – Tajemnica Santa Vittoria (The Secret of Santa Vittoria)
**1970 – R.P.M. **
1971 – Bless the Beasts & Children
1973 – Oklahoma Crude
1977 – The Domino Principle
1979 – The Runner Stumbles
10 FILMÓW NA START
1. Wyrok w Norymberdze (1961)
Spencer Tracy, Burt Lancaster, Maximilian Schell, Marlene Dietrich
Jeśli zobaczyć tylko jednego Kramera, warto zacząć od tego filmu. Wielki dramat sądowy, a jednocześnie film o odpowiedzialności moralnej.
2. Ucieczka w kajdanach (1958)
Tony Curtis, Sidney Poitier
Thriller, kino drogi i dramat społeczny w jednym. Dwóch ludzi musi nauczyć się współpracować, choć społeczeństwo nauczyło ich wzajemnej wrogości.
3. Kto sieje wiatr (1960)
Spencer Tracy, Fredric March, Gene Kelly
Jeden z wielkich filmowych pojedynków aktorskich. Kino o wolności zadawania pytań.
4. Ostatni brzeg (1959)
Gregory Peck, Ava Gardner, Fred Astaire, Anthony Perkins
Apokalipsa bez efektownej apokalipsy. Im spokojniejszy jest ten film, tym bardziej niepokojący.
5. Zgadnij, kto przyjdzie na obiad (1967)
Spencer Tracy, Katharine Hepburn, Sidney Poitier
Film bardzo mocno osadzony w momencie historycznym, w którym powstał – i ważny element amerykańskiej rozmowy o rasie.
6. Ten szalony, szalony świat (1963)
Spencer Tracy i pół komediowego Hollywood
Kramer udowadnia, że potrafi zrobić również wielkie widowisko komediowe.
7. Statek szaleńców (1965)
Vivien Leigh, Simone Signoret, José Ferrer, Lee Marvin
Statek płynący do Niemiec w 1933 roku staje się mikrokosmosem społeczeństwa zmierzającego ku katastrofie.
8. Tajemnica Santa Vittoria (1969)
Anthony Quinn, Anna Magnani
Włoskie miasteczko próbuje ukryć przed niemieckimi okupantami swój największy skarb – ogromne zapasy wina.
9. The Pride and the Passion (1957)
Cary Grant, Frank Sinatra, Sophia Loren
Wojna napoleońska i gigantyczne działo transportowane przez Hiszpanię. Kramer w nietypowej dla siebie formule wielkiego widowiska.
10. Not as a Stranger (1955)
Robert Mitchum, Olivia de Havilland, Frank Sinatra
Reżyserski debiut Kramera – dramat środowiska medycznego z imponującą obsadą.
NAGRODY
Stanley Kramer nigdy nie zdobył konkursowego Oscara za reżyserię, choć był wielokrotnie nominowany.
Szczególne znaczenie miała ceremonia w 1962 roku. Akademia przyznała mu Irving G. Thalberg Memorial Award, przeznaczoną dla producentów wyróżniających się konsekwentnie wysokim poziomem twórczości.
Jego filmy przynosiły jednak Oscary innym – scenarzystom, operatorom i przede wszystkim aktorom. Może to dobrze pasuje do Kramera,
który nie budował kina wokół własnej legendy, lecz wokół tematu.
CIEKAWOSTKI
Zanim został reżyserem, Kramer był już jednym z najważniejszych niezależnych producentów Hollywood.
To on wyprodukował W samo południe (High Noon) – jeden z najsłynniejszych westernów w historii kina.
Wyprodukował Champion z Kirkiem Douglasem.
Wyprodukował The Wild One z Marlonem Brando.
Sidney Poitier i Tony Curtis otrzymali nominacje do Oscara za The Defiant Ones.
Judgment at Nuremberg przyniósł Maximilianowi Schellowi Oscara za rolę pierwszoplanową.
Po serii poważnych dramatów Kramer nakręcił jedną z najbardziej monumentalnych komedii w historii Hollywood.
Jego filmy bywały krytykowane za dydaktyzm, ale Kramer konsekwentnie uważał, że popularne kino powinno mierzyć się z problemami społecznymi.